Wódz

Status: transkrypcja OCR — wersja beta. Zachowano pisownię wydania z 1935 roku; poprawiane są wyłącznie oczywiste błędy rozpoznania.

Wszechwymiarowość życia harcerskiego, głoszone ideowo społeczny, mający kształtować, a kiedyś decydować w życiu polskiem, to musimy zbudzić zmysł odpowiedzialności naszego Ruchu za tak szeroko zakreślone zamysły.

Wobec rzuconego hasła budowania mocy społecznej przez wyrobienie dzielnych i uspołecznionych indywidualności, zamysł ten każe na pierwszy plan pracy ruchu wysunąć zdobycie odpowiednich przywódców — zastępowych i harcmistrzów.

Wszechwymiarowość życia harcerskiego, głoszone idee i hasła, a także ustrój i sposoby harcerskie każą domagać się od wodza wykazania pewnych walorów jako gwarancji wyników w jego wychowawczej pracy.

Władza wodza musi pochodzić z siły jego, z jego dzielności, potem z woli zastępu czy gromady, a wreszcie z woli drużynowego.

Wódz jest autorytetem uznanym jednomyślnie przez zastęp, nie może być zastępowi wbrew jego woli narzucony. W systemie zastępowym jest to założenie zasadnicze. Na założeniu tem opierać musimy cały stosunek wodza do gromady. Założenie to wielce demokratyczne ma duże znaczenie wychowawczo- uspołeczniające. Milcząca umowa: „Uznajemy Cię wodzem, wyrażać będziesz zbiorową wolę zastępu, masz nasze bezwzględne zaufanie — toteż rozkazy twoje spełniać będziemy z przekonania!“ — Oto honorowy stosunek tej małej społeczności do swego wodza.

„Biorę na siebie odpowiedzialność za gromadę — to też zaufania nie zawiodę, zrobię wszystko co w mej mocy, by wspólnemi siłami dojść do wytkniętego celu“ — oto honorowy stosunek wodza do swojej gromady.

Zapał wodza płynie z jego młodości i wiary w ideał i hasło harcerskie.

Wódz jest wieszczem kultu, czarodziejem zastępu.

Prawem ducha gromady, sugeruje i porywa, inspiruje etykę harcerstwa w każde dzieło zastępu.

On urabia zdrową opinję zastępu, on wywołuje ducha zastępu, w imieniu jego sądzi, dzielność pobudza.

Wódz jest generatorem inicjatywy zastępu, zamysły gromadzi, łączy, ujmuje konstruktywnie — łatwo w czyn wprowadza.

Wódz umie zapewnić indywidualnościom harcerzy odpowiednie miejsce społeczne.

Wódz jest bystry w opanowywaniu sytuacji. Umie dowodzić i dawać przykład nie tylko w grze, w zabawie, ale w walce. Musi być pierwszym bohaterem. Wódz uczy zwyciężać.

Wódz kocha zastęp, jest bratem każdego w zastępie. Reprezentuje rację stanu organizacji.

Wódz umie stwarzać sytuacje jasne — niedwuznaczne, bo wódz wie czego chce.

W myśl wyrażonego w poprzednich gawędach przekonania, wódz jest trzecim i końcowym etapem wyrobienia harcerza (typ, charakter, wódz), nie znaczy to bynajmniej, aby każdy harcerz musiał kolejno przewodzić gromadzie harcerskiej. Każdy jednak harcerz musi osiągnąć ten trzeci etap i przewodzić w myśl harcerskich założeń jakiejś społeczności w dziedzinie przez siebie obranej i w społeczności tej realizować harcerskie hasło.

Między harcerzami są i tacy, którzy dzięki wrodzonym może dyspozycjom w dzielności urastają szybciej aniżeli ich zastępy a przytem wykazują specjalne zacięcie wychowawcze, będące zadatkiem walorów, które wyżej scharakteryzowano. Ci są stworzeni na hersztów gromad harcerskich: zastępowych i drużynowych — harcmistrzów.

Aby jednak taki plan trzystopniowego wyrobienia przeprowadzić, musimy skupić w naszym ruchu wyłącznie element aktywny, — stworzyć takie warunki, w których najbardziej aktywna i wartościowa młodzież polska weszłaby do naszego stanu.

Wierzę, że warunki te stworzy realizowanie w życiu naszych zastępów ideologii siły. W świetle rozważań o istocie naszego ruchu sprawa ta nabiera zasadniczego znaczenia.

Wychowanie nowego pokolenia wodzów harcerskich będzie oparte na takich zasadach: a) Wychowanie wodzów jest problemem dla życia drużyny i zastępów najważniejszym.

Jacy zastępowi — takie zastępy, jakie zastępy — taka drużyna.

b) Wychowanie wodzów jest pierwszym obowiązkiem harcmistrza — drużynowego.

Drużynowy jest odpowiedzialny za wybór i wychowanie zastępowych, odpowiedzialny wobec Ruchu i władz harcerskich. Drużynowy wychowuje drużynie zastępowych conajmniej na 3 lata pracy naprzód. Wychowanie to nie może być dorywcze, musi być ciągle. Dokształcanie zastępowych na doraźnych kursach wtedy, gdy się już widzi, że robota w zastępach się rwie, że nie idzie, jest do niczego, świadczy jedynie o tem, że drużynowy wychowaniem się nie zajmuje, że robotę swoją partaczy. Drużynowy musi z tego obowiązku się tak wywiązywać, aby nawet wtedy, gdy w kierownictwie drużyny coś się załamie (drużynowy zachoruje lub t. pod.), życie zastępów szło własnym rozpędem, nie odczuwało takich załamań.

Przez stałe i odpowiednie kształcenie zastępowych, drużynowy doprowadza do pewnej niezależności życia zastępów, zwłaszcza od chwilowego natężenia pracy w drużynie. Trzeba podkreślić, że taki stan rzeczy, w którym robota w zastępie nie idzie, a drużynowy za to karci zastępowego, jest w naszym specjalnie ruchu niedopuszczalny. Jedyną radą jest wówczas zmienić zastępowego i mojem zdaniem… drużynowego także. Wypadki takie (dosyć zresztą częste), wskazują na to, że drużynowy nie oddziaływuje bezpośrednio na zastępowych, nie oddziaływuje wychowawczo na zastępy. Możnaby powiedzieć, że drużynowy, zastępowego — wodza, karcić może tylko za przekroczenie pewnych granic w dowodzeniu zastępem. — natomiast za zaniedbanie natężenia życia zastępu, za obniżenie ducha zastępu — można go tylko z jego obowiązków zwolnić. Po tej dygresji wracamy znowu do wychowania wodzów.

c) Ośrodkiem wychowującym dzielność wodza jest jego własny zastęp

Oddziaływanie zastępu na harcerza (dla nas w tej chwili kandydata na zastępowego) zostało obszerniej omówione w poprzednich gawędach. Trzeba tutaj tylko podkreślić, że musi to być zastęp aktywny, o pełnem w naszym zrozumieniu, bogatem i ciekawem życiu. W gromadzie takiej wybija się jednostka mocniejsza, zdobywająca w szybszem niż inni tempie dzielność swoją. W harcach zastępu przeżywa wszystkie potrzebne jego wyrobieniu radości i udręki, by ostatecznie wyjść zwycięsko i sprecyzować swoją indywidualność. Jeżeli wtedy budzi się instynkt dowodzenia, to indywidualność jego zaznacza się mocno w życiu jego zastępu. Harcmistrz — drużynowy musi ten moment wyczuć. Przyszedł bowiem czas, w którym trzeba albo tego harcerza postawić na czele własnego zastępu, albo — jeśli to niemożliwe — pozwolić mu skrzyknąć nową bandę i założyć własny zastęp. Nawiasem mówiąc wydaje się to jedyną formą ekspandowania ilościowego harcerstwa.

d) Wodzowie jednej drużyny są związani w „zastęp wodzów”

Drużynowy, przyboczni, zastępowi. „Zastęp wodzów” jest rdzeniem drużyny, twórczem ogniskiem ruchu na terenie drużyny, ośrodkiem wyrabiania się w systemie, jest zastępem harcerskim, mającym własne odrębne życie wewnętrzne, terenem wyżycia się zastępowych w roli tych, którymi w zastępach swoich dowodzą, terenem wzajemnego oddziaływania i dalszego urastania w dzielności, czynnikiem ujednoczenia idei, kultu i haseł w drużynie.

Zastępowi poznają tu tajniki metod skautowych; tu próbuje się nowe pomysły i sposoby w harcach tego zastępu; na specjalnych kursach i t. p. podnoszą zastępowi swoje wyszkolenie techniczne.

„Zastęp wodzów” jest Radą drużyny, ośrodkiem współpracy, wymiany planów, rezultatów, doświadczeń.

e) Wychowanie wodza uzupełnia się, wykańcza i sprawdza w „próbie wodzów”

Przejście harcerza do stanu wodzów stanowi punkt charakterystyczny w jego życiu skautowem. Moment ten musi się silnie zaznaczyć i wywrzeć piętno na jego samopoczuciu wychowawczem. Przyjęcie do stanu wychowawczo w harcerstwie decydującego musi się oprzeć na publicznem stwierdzeniu u danej jednostki walorów harcerza i dowódcy, choćbyśmy byli o istnieniu tych walorów jaknajbardziej przekonani. „Próba wodzów” wymaga osobnego potraktowania, omówimy ją zatem obszerniej w następnej gawędzie.

Źródło: strony drukowane 68–72; strony PDF 74–78. Rekord w Polonie.