Czytanie mapy w terenie

Treść źródłowa

a) Na wzgórzu, skąd szeroki widok, zbiera się zastęp harcerski. Orientuje się mapę raz za pomocą busoli, to znów według znaków na mapie i ustala na niej stanowisko zastępu (patrz niżej). Następnie przy rozpatrywaniu okolicy wynajduje się to ten, to ów przedmiot terenu, z początku bliższy, potem coraz dalszy i odszukuje się odpowiedni jego znak na mapie; potem odwrotnie: wyrysowany przedmiot wyszukuje się w terenie.

W ten sposób poznaje się nie tylko szereg nowych znaków, ale mając możliwość na podstawie podziałki mapy obliczyć każdą odległość, ocenia się odległość przedmiotów terenu na oko, a kontroluje ocenę na podstawie mapy. Tym samym nauka czytania mapy połączona jest z ćwiczeniem w szacowaniu odległości. Znając odległość, można także obliczyć czas marszu do danego punktu.

Po skończonym ćwiczeniu należy zmienić punkt obserwacyjny, tj. przejść na inne wzgórze i stamtąd patrzeć w stronę dawnego stanowiska, czyli na tę samą, poprzednio obserwowaną okolicę, lecz ze strony przeciwnej. Jakżeż inaczej przedstawi się naszym oczom ta sama okolica!

Korzystanie z mapy w terenie

Chcąc użyć mapy w terenie, należy ją przede wszystkim «zorientować», tj. ułożyć tak, by odpowiednimi krawędziami określała zgodnie strony świata, co da się wykonać przez oznaczenie południka geograficznego (Pn-Pd). W zorientowanej mapie górna jej krawędź jest zwrócona na północ, dolna na południe, lewa na zachód, prawa na wschód. Wszystkie linie, wyrysowane na mapie, będą wówczas równoległe do odpowia-

Rys. 5.

dających im linij w terenie a linia, łącząca własne stanowisko na mapie ze znakiem jakiegoś przedmiotu terenu, w przedłużeniu swym padnie dokładnie na tenże przedmiot w terenie (rys. 5).

Z kolei należy oznaczyć własne stanowisko na mapie, czyli punkt terenu, w którym znajdujemy się w danej chwili.

Orientowanie mapy: a) Kompasem. Kładę kompas na mapie tak, by linia N—S (Pn-Pd) pokryła lub była równoległa do bocznej krawędzi mapy, przy czym litera N (Pn) ma być zwrócona ku górze mapy. Wówczas obracam mapę wraz z kompasem (nie zmieniając jego położenia) tak długo, aż biegun północny igły (czarny) padnie na N (Pn) kompasu. W końcu uwzględnia się «deklinację»

(p. str. 43), tj. skręca jeszcze mapę w prawo (tj. na wschód) o kąt, odpowiadający zboczeniu magnetycznemu danej okolicy. (Ponieważ deklinacja jest na ziemiach polskich niewielka, przeto nieuwzględnienie jej nie będzie wielkim błędem). Wtedy mapa jest zorientowana (rys. 5).

b) Zegarkiem itp. W braku kompasu znajduje kierunek Pn-Pd w sposób podany na str. 42 i według niego ustawiam mapę. W nocy można się posłużyć gwiazdą polarną.

c) Według znaków na mapie. Jeżeli w terenie znajduje się kilka wybitnych przedmiotów terenowych, oznaczonych na mapie, to «zorientuję» mapę obracając ją tak, by kierunki linij, łączących moje stanowisko z odpowiednimi znakami na mapie, pokryły się z odpowiednimi kierunkami w terenie (jak w rys. 5).

Rys. 6.

Częstokroć uda się to zrobić według kierunku gościńca, toru kolejowego itp. — po prostu nadaje się mapie takie położenie, by linia na niej pokryła linię w terenie (była do niej równoległa), rys. 6.

Czasem, w braku wybitnych przedmiotów w terenie bądź też wyraźnych linij, można zorientować mapę, porównując rysunek ukształtowania terenu na niej (linię warstwic, rysunek kresek) z formami wzniesień okolicznego terenu, co jednak wymaga większej wprawy.

Oznaczanie na mapie własnego stanowiska ogranicza się zwykle tylko do dokładnego jego oznaczenia (jeśli zajdzie potrzeba), gdyż z mapą w ręku nie chodzi się na oślep i harcerz winien zawsze wiedzieć, gdzie się mniej więcej znajduje.

a) Za pomocą domiaru. Jeżeli znajduje się na drodze, którą mam oznaczoną na mapie, wyszukuję na tejże drodze w terenie jakiś wybitny przedmiot (również oznaczony na mapie) i odmierzam krokami jego odległość od miejsca, w którym stoję (czasem wystarczy ocenić ją na oko). Odmierzoną odległość, po dostosowaniu jej do podziałki mapy, odcinam od znaku tego przedmiotu na mapie w kierunku ku sobie i odnaleziony punkt na mapie jest mym stanowiskiem. (Dla uniknięcia pomyłek lepiej przedtem zorientować mapę).

Przykład: Wybitnym przedmiotem na drodze, po której się poruszam, jest drogowskaz. Znajduje się ode mnie w odległości 320 kroków = 240 m. Jest zaznaczony na mapie. Ponieważ ta ma podziałkę 1:100.000, przeto 240 m wyniesie 24/100 cm, a więc około 2½ mm. Orientuję mapę i stwierdzam, że moje stanowisko na drodze znajduje się w odległości 2½ mm od znaku drogowskazu.

b) Przez wcinanie w bok. Jeżeli na drodze nie ma wybitnego przedmiotu orientacyjnego (jak pod a), lecz jest w pobliżu drogi kościół, wiatrak itp., również oznaczony na mapie, wtedy orientuję mapę i celuję linijką przez znak na mapie ku odpowiedniemu przedmiotowi w terenie. W punkcie przecięcia się linii, poprowadzonej w tym kierunku, z linią drogi znajduje się moje stanowisko (rys. 7).

Rys. 7.

c) Przez wcinanie wstecz. Jeżeli jednak znajduje się w okolicy, gdzie nie ma drogi, oznaczonej na mapie (jak to było pod a i b), wówczas muszę wyznaczyć celowaniem przynajmniej dwa kierunki, które przecinając się na mapie oznaczają moje stanowisko. Wyszukuję przeto w okolicznym terenie kilka przedmiotów orientacyjnych i celując na nie kolejno przez odpowiednie znaki na mapie, prowadzę od tych znaków ołówkiem linie wstecz; punkt ich prze-

Rys. 8.

cięcia się będzie na mapie punktem, odpowiadającym memu stanowisku w terenie. Mogę przedtem zorientować mapę, co mi rzecz ułatwi, jednak opisany sposób postępowania jest jednocześnie orientowaniem mapy.

Jeżeli wcinam się wstecz od trzech przedmiotów terenu (co jest zabiegiem dokładniejszym), tworzących w terenie trójkąt, wewnątrz którego znajduje się moje stanowisko, to linie celowania na te punkty mogą się nie przeciąć w jednym punkcie (jak w rys. 9) i wówczas powstanie na mapie trójkącik, tzw. trójkąt błędu, wewnątrz którego już łatwiej odnaleźć własne stanowisko.

Jak z powyższych opisów widać, szukanie stanowiska na mapie przeprowadza się w podobny sposób, jak orientowanie mapy.

b) W inny dzień idzie zastęp w miejsce, gdzie nie tak łatwo oznaczyć swoje stanowisko na mapie. Ćwiczenie jak poprzednie, lecz zacznie się od ozna-

czania stanowiska zastępu. I raz wyszukuje się je, mając do rozporządzenia busolę dla zorientowania mapy, drugi raz jej nie mając — raz znając drogę, na której zastęp stoi, drugi raz nie znając nawet linii, po której zastęp się porusza itp. — jednym słowem,

Rys. 9.

stwarzając zastępowi różne, to łatwiejsze, to trudniejsze warunki dla wyszukania stanowiska. Potem opisuje się widziany teren, wyszukując w nim najważniejsze formy, rzeki z przejściami, pokrycie, linie komunikacyjne itd., i porównuje się rzecz widzianą z mapą.

c) Z innego punktu obserwacyjnego zastęp wyszukuje w terenie przedmiot lub punkt wskazany na mapie albo odwrotnie wyszukuje na mapie, punkt wskazany w terenie. (W obu wypadkach należy naprzód mapę zorientować i znaleźć na niej własne stanowisko. Następnie w pierwszym wypadku wyznaczam kierunek szukanego przedmiotu, łącząc krawędzią linią własne stanowisko ze znakiem przedmiotu na mapie — w przedłużeniu tej linii leży w terenie szu-

kany przedmiot. W drugim wypadku celuję przez stanowisko na mapie na przedmiot w terenie — na tej linii znajduje się znak danego przedmiotu na mapie).

Również oblicza zastęp na podstawie mapy różnicę wysokości między punktem wskazanym w terenie a własnym stanowiskiem. (Po zorientowaniu mapy i ustaleniu na niej stanowiska oraz wskazanego punktu odczytuję wysokości bezwzględne stanowiska i wskazanego punktu i obliczam różnicę).

Ustala też na podstawie mapy, co powinno być widoczne z zajmowanego punktu obserwacyjnego i kontroluje to przez obserwację terenu itp. — jednym słowem w terenie powtarza się i rozszerza ćwiczenia w czytaniu mapy, przeprowadzone poprzednio w izbie.

d) Tego rodzaju wgląd w teren, czyli porównywanie mapy z okolicą, uprawia z kolei zastęp podczas marszu z początku w znanej okolicy, a potem w terenie nieznanym sobie lub nieprzejrzystym albo górzystym. Drogę odbywa się wtedy odcinkami od jednego punktu obserwacyjnego, tj. od punktu z szerokim widokiem wokół, do drugiego. Na końcu każdego odcinka orientuje się mapę, oznacza stanowisko przez porównanie jej z okolicą i rzuca okiem na następny z kolei odcinek drogi.

Po drodze zwraca się uwagę na napotykane wybitne przedmioty (wieża, komin, ciekawe ukształtowanie terenu itp.), porównuje się ustawicznie rzeczy widziane z mapą i stara się zapamiętać ich położenie, przy czym często ogląda się już przebytą drogę, ażeby móc ją rozpoznać przy marszu powrotnym.

Źródło skanu: Polona / Biblioteka Narodowa, oznaczenie „Domena publiczna”. Zobacz skan — strony PDF 52–58.

Metadane

Rodzaj: gra
Cechy: Nie podano w źródle
Źródło: Zygmunt Wyrobek, Harcerz w polu: zabawy i gry terenowe (1946)
Strony drukowane: 46–52 / PDF 52–58
Wydanie cyfrowe: Wydanie cyfrowe · Rekord źródłowy
Otwórz wydanie na właściwej stronie: s. 46
Zobacz tłumaczenie automatyczne: hwp-001