Kręgle polskie

Treść źródłowa

Gra powszechna w dworach polskich w Inflantach, znana też tu i ówdzie w Małopolsce. Odpowiednia dla szkół średnich. O kręglach wspominają autorowie staropolscy (np. Rej w Wizerunku), przepisy szkolne zaś (np. Akademji chełmińskiej) zalecają ją na równi z piłką na czas woluy od nauki. Opisana tu gra pod wyględem bogactwa kombinacyj zasługuje na miejsce wśród najlepszych obok Palanta, Pliń i Nożnej; pozostaje za niemi w tyle jedynie co do ilości i różnorodności ruchu i dlatego nadaje się najlepiej w dni upalne. Kręgle niemieckie nie wytrzymują z nią żadnego porównania. Boisko winne być równe, długości około 60, szerokości 25 m. Zresztą, zależnie od wprawy grających, długość boiska może być powiększona. Boisko jest rozdzielone na trzy pola dwiema linjami poprzecznemi, obejmującemi między sobą przestrzeń „niczyją“ 10 metrów szeroką. Linje stanowią metę przednią dla każdego z obozów. Każdy obóz posiada 12 kręgli, o kszałcie stożka ściętego wysokości 30 cm, u podstawy 6, u szczytu 1 cm średnicy; kręgle jednej strony są oznaczone obwódką barwną, albo płytkim rowkiem (szyjką). Do gry służy 8 kul drewnianych o średnicy 18 cm. Każdy obóz liczy przy zawodach 8 uczestników; w grach ćwiczebnych liczba jest dowolna, bo miarą równości obozów jest liczba kul, któremi po razu tylko w każdej kolei rzucają. Kręgle ustawia każdy obóz na swojem polu, wedle swojej woli, pilnując tylko, a b y: 1) przynajmniej jeden, a nie więcej niż 6 kręgli stało na mecie, 2) by całe ustawienie nie było nigdzie szersze od 3 m, ani głębsze od 6,60 m i 3) by odległość między kręglami wynosiła nie ponad 60 cm. (podwójna wysokość kręgla). Zależnie od umiejętności i sposobu rzucania przeciwników różne ustawienia mogą być wskazanemi. W każdym obozie ściśle oznacza się kolej grających tak, aby wykluczyć przewagę jednego gracza w trudniejszych położeniach. Jedna strona zaczyna i rzuca kolejno wszystkie kule (jeden gracz po drugim po jednej kuli), starając się zbić jak najwięcej kręgli przeciwnika. Rzucać można z poza własnych kręgli albo z boku, ze swej mety. Dla dalszego ciągu gry co do miejsca, skąd wolno rzucać, rozstrzyga stanowisko najbliżej mety stojącego kręgla własnego; zbicie zatem przeciwnikowi najbliższych kręgli odsuwa jego metę. Następnie druga strona gra. Zanim jednak przystąpi do rzucania kulami, rzuca kręglami, które zostały obalone, z tej odległości, w której dany „trup“ legł, starając się zbić jak najwięcej kręgli przeciwnikowi (a zatem rzut płaski, koszący). Kręgle w ten sposób kręglami trafione wychodzą z gry razem z temi, któremi je zbito. Gdy natomiast kręgiel chybi — stawia się go tam, gdzie się zatrzymał; przechodzi on na własność przeciwnika i nosi miano „kozaka“. W dalszej grze „kozaków“ się już nie odrzuca. Odrzucanie „trupów“ nazywa się „żenieniem“, albo „parzeniem“ kręgli (bo się trafione i trafiające parami wyrzuca z gry). Jeżeli kręgiel odrzucony nie doleci do mety przeciwnika, to kolejny gracz z partji przeciwnej kopie go piętą ku swojej mecie tak daleko, jak to dla siebie za korzystne uważa; mocne kopnięcie zabezpiecza „kozaka“ przed trafieniem, ale też w braku innych kręgli, zazwyczaj pod koniec gry, odsuwa metę do rzutu kulami. Ten sam wzgląd każe także miarkować siłę rzutu kręglam i: gdy się trafi, to mocny rzut więcej kręgli zmiecie; gdy się jednak chybi to — mocno rzucony kręgiel tak daleko odleci, że utrudni trafianie go k u lą; z drugiej strony, przy końcu gry, taki rzut odsunąć może metę przeciwnika. (Można także umówić się, że się i „kozaków“ będzie odrzucało, co jednakże zanadto przeciąga grę, bo wychodzą tylko kręgle zbite kręglami.) Po odrzuceniu wszystkich „trupów“ strona wyrzuca kule, przyczem kolejność graczy osobno się liczy do rzutu kręglami i do rzutu kulami, a osobno także do „kopania“. Gra się kończy z chwilą, gdy jedno pole jest puste, a przeciwna strona nie ma już trupów do odrzucenia. Po koniec gry trzeba starać się jak najsilniej rzucać kulami, aby jak najmniejszą liczbą rzutów grę zakończyć, co wpływa na obliczenie stopnia wygranej. Do pustego pola kul się nie rzuca, ale „trupa“ odrzuca się i na puste pola: można go drugim zkolei trupem zbić, oszczędzając kul. Natomiast z pustego pola rzuca się jeszcze kule do stojących kręgli przeciwnika z odległości końca boiska, o ile się kule posiada. W y g r a n ą oblicza się, licząc: jeden punkt za „kozaka“ stojącego po stronie wygrywającej, dwa punkty za własny kręgiel jeszcze stojący, i jeden punkt za kulę jeszcze nie wyrzuconą. Jeżeli oba pola są puste (np. ostatnie kręgle zbite „kozakami“ i wychodzą z gry bez odrzucenia) wygrywa ta strona, która jest przy rzucie, tyloma punktami, ile ma jeszcze kul. Jeśli więc ostatni kręgiel („kozak“) został zbity pierwszą zaraz kulą — wygrana wynosi 7, jeśli ósmą dopiero, wynosi 0 i gra jest nierozegraną. Jeśli wygrywający ma jeszcze kręgle, a ostatniego kręgla zbije przeciwnikowi pierwszą zaraz kulą — to ostatni rzut przeciwnika ma tylko jedną kulę do rozporządzenia; jeśli zbije nią ostatniego również kręgla wygrywającemu, to ta wygrana liczy się 8: strona wygrywająca przy pustem boisku jest przy rzucie, ale nie ma do czego rzucać, ma natomiast wszystkie 8 kul. Jeśli jedna strona (biali) posiada jeszcze jednego kręgla, zbije przeciwnikowi ostatniego również kręgla nie-„kozaka“ nie ostatnią kulą, ale ten odrzucony, oczyści jej pole nawzajem — to wygrywa ta strona,- która ma więcej kul, i tyloma punktami, o ile ich ma więcej; gdyby rzucili biali ostatnią kulę — to wygrywa ta strona, która jest przy rzucie (czerwoni).

Zakres transkrypcji: tekst należący do ilustracji pominięto; dokładne granice zapisano w raporcie ekstrakcji.

Atrybucja w przedmowie: opis gry „Kręgle polskie” przypisano Kazimierzowi Lutosławskiemu.

Źródło skanu: Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa, oznaczenie „Domena publiczna”. Zobacz PDF — strona 177.

Metadane

Rodzaj: gra
Cechy: Nie podano w źródle
Źródło: Eugeniusz Piasecki, Zabawy i gry ruchowe dzieci i młodzieży (1922)
Strony drukowane: 172–177 / PDF 177–182
Wydanie cyfrowe: Wydanie cyfrowe · Rekord źródłowy
Otwórz wydanie na właściwej stronie: s. 172
Zobacz tłumaczenie automatyczne: zgr-103